Blog – Het tienerbrein

160531-Cover-Boek-JJOp weg naar de kerstvakantie is het tijd om een interessant boek onder de aandacht te brengen van leerkrachten. Het gaat om Het tienerbrein van Jelle Jolles (2016). Dit boek kwam onlangs uit en is in diverse media besproken. Jolles, neurowetenschapper, zet in dit boek onderzoek op een rijtje als het gaat om de tieners en hun gedrag.

Jolles heeft een zeer toegankelijk boek geschreven, met veel (zelfgekozen) illustraties en heldere uiteenzettingen over onderwerpen die ook voor leerkrachten in het primair onderwijs interessant zijn.

Neem nu hoofdstuk 9, dat gaat over de vroege- en midden-adolescentie (van 10 tot en met 16 jaar). Hierin staan vele interessante punten die de kijk van een leerkracht op leerlingen in haar klas kan scherpen. Zo laat Jolles zien dat op ongeveer tienjarige leeftijd deze tiener de basale vaardigheden heeft opgedaan en wat de kenmerken van de jonge adolescent zijn. Kijk maar eens naar dit lijstje en kijk eens je groep 6, 7 of 8 rond. Herken je dit gedrag? De vroege adolescent:
• is concreet, opportunistisch, overziet alleen de kortetermijnconsequenties;
• heeft veel moeite met plannen, regelen, controleren en kiezen;
• is nog wat impulsief en heeft moeite met het remmen van gedrag;
• neemt makkelijk risico’s;
• is meer gericht op positieve dan op negatieve feedback;
• heeft heftige emoties en snelle stemmingswisselingen;
• is zelfbeschermend en opportunistisch; heeft matig zelfinzicht;
• vormt vriendschappen op basis van het eigen belang;
• kan blijdschap en boosheid herkennen; heeft moeite met complexere emoties.

Of neem hoofdstuk 14. Dat is een prachtig hoofdstuk met de veelzeggende titel ‘De tiener heeft plezier in denken en redeneren’. Tieners hebben een viertal vaardigheden ontwikkeld, taalvaardigheid, redeneren en argumenteren, abstract denken en denken-over-denken, en willen deze inzetten in bijvoorbeeld gesprekken en discussies. In dit hoofdstuk geeft Jolles tips en ideeën om dit denken te stimuleren en verder te ontwikkelen. De volwassen kan bijvoorbeeld open vragen stellen, vragen naar consequenties van bepaalde ideeën op korte, middellange en lange termijn of praten over de invloed van emoties op het nemen van een besluit. Dit lijkt vooreerst iets te zijn dat vorm krijgt in het gesprek tussen ouder en kind, maar ook in het onderwijs zijn zulke ideeën prima toepasbaar en helpen zo de ontwikkeling van de tiener.

Want dit laatste benadrukt Jolles in zijn boek, vanaf de inleiding tot aan het slot: de omgeving is zeer belangrijk voor de ontwikkeling van tieners. En de school is nu juist de omgeving waar de tiener veel van zijn of haar tijd doorbrengt. Dus het kan geen kwaad na te denken over het onderwijs dat wij aan tieners geven en wat dit betekent voor hen.

Moet die omgeving op basis van wat Jolles in zijn boek beschrijft worden aangepast? Jolles is zelf geen voorstander van een stelselwijziging, maar geeft wel aan waarmee in het onderwijs rekening kan worden gehouden. Hierbij kun je denken aan het grote belang van bewegen voor de ontwikkeling van de hersenen, het feit dat leerlingen niet leren door passief te luisteren en dat rekening kan worden gehouden met het bioritme van tieners.

Iedereen zal uit dit rijke en interessante boek eigen ideeën en aandachtspunten halen. Wat mij tijdens het lezen voortdurend voor ogen stond, was het feit dat leerlingen begeleiding en sturing nodig hebben. Ook op school. Tijdens een van de presentaties rond dit boek gaf Jolles aan dat zelfregulerend leren niet werkt en dat leerlingen sturing nodig hebben. Volwassenen (leerkracht en ouder) zijn de regisseur en helpen de tiener zich verder te ontwikkelen. De leerkracht is, kort gezegd, belangrijk. Dat is een mooie constatering, die ook druk legt op leerkrachten. De druk namelijk om tieners te helpen zich optimaal te ontwikkelen.

Nogmaals, wie in de kerstvakantie wil genieten van een vlot geschreven, toegankelijk en goed onderwijsboek, die schaft zich een exemplaar aan van Het tienerbrein.

  • Jolles, J. (2016). Het tienerbrein. Amsterdam: AUP.

Kans maken op een exemplaar van het boek ‘Het tienerbrein’ van Jelle Jolles? JSW geeft in samenwerking met uitgeverij AUP vijf exemplaren weg. Mail je motivatie om het boek te winnen uiterlijk 31 december 2016 naar: jsw@thiememeulenhoff.nl