Scheidende ouders: wat is de rol van de school?

Een scheiding heeft vaak ingrijpende gevolgen voor eventuele kinderen. En voor de school waarop ze zitten: ex-partners willen bijvoorbeeld niet meer samen naar ouderavonden en leerkrachten zien leer-of gedragsproblemen ontstaan bij het kind. Hoe ga je als school om met scheidende ouders?

Aangeleverd door Jessica van Netjes Scheiden

Jaarlijks zetten ruim 30.000 stellen een punt achter hun huwelijk. In veel gevallen zijn er kinderen bij betrokken. Zo werden in 2014 (de meest recente cijfers van het CBS) meer dan 35.000 kinderen geconfronteerd met de scheiding van hun ouders. Met de scheiding breekt vaak een roerige periode aan. Ondertussen gaat het leven door en moeten de kinderen wel gewoon naar school.

Helaas slagen niet alle scheidende ouders erin om het belang van hun kind op één te zetten. Ze stellen het kind onder meer bloot aan geruzie en manipulaties. Dit kan de ontwikkeling van het kind schaden. Maar niet alleen het kind zelf neemt de scheiding mee naar school: soms doen juist de ouders dat. In beide gevallen wordt een privékwestie opeens ook een zaak voor de school.

Kinderen worden de dupe
We spreken over deze problematiek met een directeur van een Nederlandse basisschool. “Tijdens de economische crisis gingen er minder mensen scheiden”, vertelt ze. “Ze konden het zich niet veroorloven om twee huishoudens te financieren. Maar de laatste jaren merk ik heel sterk dat ouders het weer beter hebben en daardoor toch weer sneller de beslissing nemen om te gaan scheiden.”

“Ik zie helaas veel te weinig dat ouders op een goede manier uit elkaar gaan”, vervolgt de directeur. “Ze vechten elkaar de tent uit, terwijl het hun verantwoordelijkheid is om ervoor te zorgen dat het goedkomt voor de kinderen. Want die kinderen zijn heel erg de dupe. Ik zeg weleens tegen ouders: zelfs als jullie heel goed uit elkaar gaan, dan nog is de scheiding traumatisch voor de kinderen.”

De directeur ontkent niet dat een scheiding soms de beste oplossing is, bijvoorbeeld als de thuissituatie onhoudbaar blijkt. Ook benadrukt ze dat ze wel degelijk ouders ziet die tijdens en na de scheiding volledig in het belang van hun kinderen handelen. Maar dat is volgens haar eerder regel dan uitzondering. Veel vaker merkt ze dat een scheiding negatieve consequenties heeft.

Een aantal voorbeelden uit de praktijk:

1. Gedrags- en leerproblemen
“Het gedrag van een kind kan veranderen door een scheiding”, aldus de directeur. “Soms direct, soms pas na een jaar. De leerkracht ziet bijvoorbeeld dat een kind in zichzelf gekeerd, ongelukkig of slecht geconcentreerd is. De leerprestaties kunnen daaronder lijden. Kinderen kunnen zelfs slaapproblemen of stemmen in hun hoofd krijgen. We zijn heel alert op gedragsveranderingen. Als ouders uit elkaar gaan, maken we bij wijze van spreken een aantekening: opletten!”

“Bij gedrags- of leerproblemen schakelen we een schoolmaatschappelijk werkster in die aan de school verbonden is. Het is belangrijk dat het kind met iemand kan praten en emoties kan uiten. Dit zijn vertrouwelijke gesprekken waar de school niets over hoort. Als school kunnen we ook zelf actie ondernemen. Zo zorgen we voor begeleiding als kinderen minder goed meekomen. Of we gaan gezellig spelletjes doen om het kind sociaal te ondersteunen.”

2. Loyaliteitsconflicten
Zeker de wat jongere kinderen bespreken op school wat er thuis gebeurt. “Kleuters vertellen bijvoorbeeld in de kring of ze in het weekend bij papa of mama waren. Dat gaat heel spelenderwijs. Ze zijn vaak erg open over hun leven. Soms komen er dan vervelende ontwikkelingen aan het licht, bijvoorbeeld dat ex-partners de kinderen tegen elkaar uitspelen. Moeders die zeggen: ‘Jij wil vast net zoals mama heten. Papa heet zo, maar zo hoef jij niet meer te heten.’”

“Dat soort dingen horen we vooral van kleuters. Die zijn loyaal aan beide ouders. Ze vinden papa en mama allebei leuk, maar mama zegt niet zulke leuke dingen over papa. Dit kan tot loyaliteitsconflicten leiden met een grote impact op het kind. Als we merken dat een ouder het kind manipuleert, zien we soms geen andere oplossing dan een melding doen bij Veilig Thuis. Zo hebben we nog vele andere organen waar we een beroep op kunnen doen.”

3. Passieve opstelling ouders
Wanneer blijkt dat een kind minder goed functioneert, verwachten sommige ouders dat de school het probleem oplost. “We krijgen dan als school het balletje toegespeeld: welke maatregelen kunt u nemen voor ons kind? Je probeert dan voorzichtig duidelijk te maken dat de ouders misschien zelf ook iets moeten doen. Nou, dat is moeilijk hoor. Ouders vinden het toch wel vervelend en confronterend dat het ook aan hun gedrag zou kunnen liggen.”

De directeur ergert zich aan deze passieve houding. Ze vindt het veel beter als ouders zelf hun verantwoordelijkheid nemen. “Gelukkig komt het ook regelmatig voor dat een van de ouders ingrijpt. Die ouder stelt ons dan op de hoogte van het feit dat er iets speelt, bijvoorbeeld dat het kind naar een kinderpsycholoog gaat. Vroeger rustte daar een taboe op, maar nu niet meer. Een goede zaak, want zo’n psycholoog kan echt een cadeautje zijn voor een kind.”

4. Ex verbannen van school
Een scheiding leidt vaak tot een nieuwe verdeling van de zorg voor het kind. “Ik merk weleens dat een van de ouders daar moeite mee heeft. Een moeder vindt het bijvoorbeeld maar niks dat de vader zich nu opeens ook overal mee bemoeit. Hij wil helpen op school of gaat ineens mee met een schooluitje. En dan zien ze hun ex lopen op school. Daar zitten ze niet op te wachten! Maar wij hebben daar geen boodschap aan. Beide ouders hebben gelijke rechten.”

Het gaat nog verder: sommige ouders willen zelfs niet meer dat hun ex zich nog op het schoolplein begeeft. “En als hij er wel staat, mag hij het kind niet meenemen. Ik zeg dan altijd: geef mij de brief van de rechter waarin staat dat het niet mag. Die hebben ze vaak niet. Dan maak ik duidelijk dat de ex-partner gewoon op schoolplein mag komen en het kind ook gewoon meekrijgt. Ouders kunnen van alles zeggen, maar ik wil het zwart op wit hebben.”

5. Informatie over kind onthouden
Sommige ouders willen absoluut niet dat de ex-partner ook op de hoogte wordt gehouden van de vorderingen op school. “Wij hebben hier heldere afspraken over. Beide ouders hebben na de scheiding recht op informatie. Bovendien zijn we verplicht om die informatie te geven. Als we dat niet doen, zijn we strafbaar. Zelfs als een ouder al jaren geen contact met het kind heeft, moeten wij als school aan die ouder vertellen hoe het met het kind gaat.”

Er zijn ook schrijnende gevallen waarin de zorgen van een ouder terecht zijn, bijvoorbeeld omdat de ex zich misdraagt. “Een ouder kan natuurlijk een negatieve invloed hebben en daar wil je het kind tegen beschermen. Maar de beslissing om een ouder niet meer te informeren, ligt simpelweg niet bij ons. Pas als ik zo’n verbod zwart op wit heb, leggen we als school beperkingen op.”

6. Ex-partners mijden elkaar
Door scheidingen nemen ouderavonden meer tijd in beslag dan vroeger. “In een ideale situatie komen ouders samen naar deze gesprekken, maar bij gescheiden ouders is dat vaak geen optie. ‘Als mijn ex op maandag komt, wil ik niet op die dag’, hoor je dan bijvoorbeeld. Als het nou om één paar gescheiden ouders ging, was het goed te overzien. Maar het zijn er veel meer. En je moet al die mensen de gelegenheid geven om met de leerkracht te praten.”

Het gebeurt ook dat ouders hun scheiding of elementen daarvan bespreken tijdens ouderavonden. Aan leerkrachten de taak om hier niet op in te gaan. “Ik zeg dan altijd: probeer je zoveel mogelijk bij de feiten te houden. Het gaat om de resultaten van het kind. We gaan niet praten over de ex-partner of de thuissituatie, want we zijn hier op school. Verwacht de leerkracht een lastig gesprek? Dan schuift er altijd een andere leerkracht aan, of ik ga er zelf bij zitten.”

Ga goed uit elkaar
De directeur sluit af met een emotionele oproep aan alle ouders die een scheiding overwegen. “Als jullie dan toch uit elkaar gaan, doe het dan in ieder geval goed. Wikkel de echtscheiding op een nette manier af en zorg ervoor dat de onderlinge verhoudingen niet verstoord raken. Jullie relatie mag dan voorbij zijn, maar jullie blijven voor altijd met elkaar verbonden via het kind.”

Aangeleverd door een externe partij