Praktijk digitaal – Mobiele broeikas

pp.25-28_Praktijk_JSW april 2018_OverleggenVeel kinderen vinden moestuintjesacties vaak ontzettend leuk. En dit soort activiteiten zijn ook nog eens erg educatief! Wie boodschappen doet bij een bekende supermarkt spaart voor gratis moestuinpotjes waarmee groenten en fruit gekweekt kunnen worden. Laat je leerlingen hun lievelingsgroenten of lekkerste fruitsoorten verbouwen.

Werken met moestuinpotjes is niet alleen leerzaam, maar ook voedzaam, want de gekweekte groenten kunnen uiteraard ook opgegeten worden. Maar om de plantjes goed te laten groeien, moet de kas wel op de juiste plek staan! De leerlingen in groep 5 en 6 worden daarom uitgedaagd om een mobiele broeikas te ontwerpen om de plantjes optimaal te laten groeien en bloeien.

Ontwerpend leren
In deze uitdaging staat de didactiek van het ontwerpend leren centraal. Leerlingen worden als echte uitvinders uitgedaagd om slimme oplossingen te bedenken voor het groeien van hun eigen gekweekte groenten en fruit. Ze doorlopen daarbij zes stappen: probleem vaststellen, probleem verkennen, ontwerpvoorstel maken, uitvoeren, testen en evalueren en presenteren. Het zijn vaardigheden als creativiteit, ondernemerschap en kritisch denken die de leerlingen bij deze uitdaging volop kunnen inzetten.

Handige materialen
Voor het uitvoeren van deze uitdaging zorg je voor de volgende materialen: moestuintjes van Zaanse Kruidenier of een bloempot met potgrond en zaadjes van je favoriete groente, doorzichtig plastic, vershoudfolie, satéprikkers, bamboestokken, bindtouw, plastic bakken (verschillende formaten), plakband, potgrond, gieter, fotocamera en diverse knutsel materialen.

Stap 1: Probleem vaststellen
Ter introductie op de activiteit krijgen de leerlingen Het Klokhuisitem over de Westlandse Druif te zien: www.hetklokhuis.nl/tv-uitzending/3033/Druiven. Daarna stel je de volgende vraag aan de leerlingen: ‘Wat heeft een zaadje of plant nodig om te groeien en waarom?’ De leerlingen noemen vast en zeker (een aantal van) de volgende woorden: water, licht, warmte, beschutting, potgrond, bescherming tegen ongedierte. Schrijf de woorden die zij noemen op.

Stap 2: Probleem verkennen
In tweetallen beantwoorden de leerlingen de volgende vragen: hoe zorg je ervoor dat het zaadje warm blijft? Hoe zorg je ervoor dat het zaadje genoeg licht krijgt? Hoe zorg je ervoor dat het zaadje beschutting krijgt? Hoe bescherm je het zaadje tegen wind? Hoe bescherm je het zaadje tegen ongedierte?

Stap 3: Ontwerpvoorstel maken
De leerlingen maken verschillende ontwerpen voor een mobiele broeikas voor op het schoolplein, gebruik hiervoor kopieerblad 1 (op pagina 26). De leerlingen bepalen vooraf welke soorten groente of fruit ze gaan verbouwen in de kas, hiervoor maken ze een programma van eisen. Het programma van eisen bevat bijvoorbeeld: de kas moet mobiel/verplaatsbaar zijn, de kas moet open en dicht kunnen, de kas moet water vasthouden, het formaat qua lengte, breedte en hoogte moet passen bij de gekozen soorten groente of fruit.
De leerlingen laten hun ontwerp aan jou zien. Je kunt de volgende vragen stellen: ‘Hoe verplaatsen jullie de kas en waarom zo?’ ‘Welke soorten groente of fruit verbouwen jullie in de kas?’ ‘Wat is jullie oplossing wanneer het te warm wordt in de kas?’ ‘Wat is jullie oplossing wanneer de grond te nat is geworden?’

Stap 4: Uitvoeren
De leerlingen gaan hun ontwerp uitvoeren. De uitvoering wordt vastgelegd door middel van foto’s. Deze foto’s die de kinderen maken vormen de basis voor de presentatie.

Stap 5: Testen en evalueren
In deze stap testen de leerlingen hun mobiele broeikas. Ze controleren of hun ontwerp voldoet aan het programma van eisen. Daarna beoordelen de leerlingen hun eigen ontwerp en die van een ander tweetal, en beoordeelt de leerkracht de ontwerpen. De leerlingen gebruiken hiervoor kopieerblad 2 (op pagina 27). Aan de hand van kopieerblad 2 stellen de leerlingen hun ontwerp bij. Wat kunnen ze aanpassen of toevoegen om de mobiele broeikas nog beter te laten werken? Ook bij deze stap maken de leerlingen foto’s.

Stap 6: Presenteren
Ieder tweetal presenteert hun ontwerp en de fotoreportage over de uitvoering en het testen van hun mobiele broeikas. De leerlingen vertellen over wat goed ging en wat minder goed ging. Ook bespreken ze wat ze ontdekt hebben en nog niet wisten.

Achtergrond informatie
Een broeikas of kortweg kas is een structuur van meestal glas en metaal die gebruikt wordt voor het kweken van planten in een beschermde omgeving. De traditionele 19e eeuwse kas was een gebouw dat werd aangetroffen in de tuinen van grote huizen en werd gebruikt voor het kweken van veeleisende of zeldzame planten of ook voor het houden van vogels, vlinders en andere dieren uit warme gebieden, die in het kouder klimaat anders niet zouden kunnen overleven. Dit gebeurt nog steeds.
Kleinere kassen in tuinen werden populair in de tweede helft van de 20e eeuw als plaatsen die worden gebruikt voor het verzamelen van planten en voor recreatieve doeleinden. Hedendaagse kassen zijn vaak kleiner, kunnen van polycarbonaat worden gemaakt, en worden soms aan huizen toegevoegd om het aanzien van het huis te verbeteren, zoals in het geval van serres. Deze laatste worden vaak als extra kamer gebruikt in plaats van voor het kweken van planten.
In de glastuinbouw worden kassen gebruikt voor het kweken van planten op grote schaal voor handelsdoeleinden. Nieuwe ontwikkelingen zijn de gesloten kas of de halfgesloten kas waarmee de kas als energiebron wordt ingezet en op deze wijze het verbruik van fossiele brandstoffen en dus ook de productie van CO2 wordt verminderd. Een complex van broeikassen wordt wel warenhuis genoemd.

Ontdek het zelf
Het ontwerpen van een mobiele broeikas is één van de vele uitdagingen uit het lespakket ‘Ontdek het zelf’. Wil je op een leuke en laagdrempelige manier onderzoekend, ontwerpend en ontdekkend leren met je leerlingen? Dat kan met de uitdagingen van ‘Ontdek het zelf’. De uitdagingen stimuleren een creatieve en nieuwsgierige houding bij leerlingen. Ze zijn verkrijgbaar voor alle groepen van het basisonderwijs.

Meer uitdagingen
Wil je aan de slag met andere actuele uitdagingen? Via www.heutink.nl/info/ontdek-het-zelf kun je het hele schooljaar gratis ‘Ontdek het zelf’-uitdagingen downloaden. TechYourFuture (expertisecentrum op het gebied van wetenschap en techniek en techniekonderwijs) ontwikkelde deze uitdagingen in samenwerking met HEIN! en Marieke Hohnen.

Download hier de pdf-versie van deze bijdrage zoals verschenen in JSW april 2018.